سلامت کودکان
برنامه کودکان جزو اصولی ترینبرنامه های بهداشتی بوده و هدف آن تامین ، حفظ وارتقاء سطح سلامت کودکان ، کاهش بار بیماریها ومیزان مرگ ومیر و بهبود تغذیه آنان از طریق ارائهخدمات بهداشتی درمانی است .
 
گروه هدف این برنامه :
کودکان زیر 8 سال ساکن درکشور اعم ازایرانی و غیرایرانی است .
 
ارائه دهندگان خدمت :
بهورزان ، کاردانها ، کارشناسان مرتبط با برنامهکودکان و پزشکان جهت ارائه خدمات مشاوره ای وکلینیکی، نیروهای آموزش دیده مردمی ، رابطین بهداشتی جهت ارائه خدمات آموزشی است .
خدماتدربخشهای دولتی ، خصوصی و خیریه ارائه میگردد.
 
اجزاءبرنامه کودکان:
 مراقبت های ادغام یافته ناخوشیهای اطفال (مانا)
 مراقبت های ادغام یافته کودک سالم( wcc)
 ترویج تغذیه با شیرمادر.
 
تعریف اجزاء برنامه های کودکان:
 
 
1- مراقبتهای ادغام یافته ناخوشیهای اطفال (مانا) :
مانا برنامه های مختلف مراقبت کودکان را بایکدیگر ترکیب نموده و مهمترین و شایعترین علل مراجعهو مرگ و میر کودکان را دربرگرفته، تشخیص و درمانصحیح بیماریها را براساس نشانه های موجود امکان پذیرمیسازد. مانا حاوی اصول راهنما برای آموزش به مادراناست تا خانواده ها در بهبودی کودک خود مشارکت نمودهو با اجرای صحیح اقدامات پیشگیری از جمله تغذیه صحیحکودک، انجام به موقع واکسیناسیون و ... از ابتلا ویا شدت بیماری وی جلوگیری کنند. مانا یک استراتژیاست نه یک برنامه بطوریکه برنامه های موجود مراقبتاز کودکان زیر 5 سال را هماهنگ نموده و با اینهماهنگی ، کیفیت ارائه خدمات را افزایش داده و اثربخشی مراقبتها را بالا می برد و هزینه های خدمات راکاهش می دهد . راهنمای مراقبت ادغام یافته کودکبیماربرای دو سطح پزشک و غیر پزشک به اجرا در آمدهاست.
 
2 )مراقبت های ادغام یافته کودک سالم( wcc) :
برنامه مراقبتکودک سالم به د نبال یافتن راهی برای جدا کردن کودکانسالم از کودکان به ظاهر سالم یا مستعد بیماری است کههنوز نشانه های بیماری در آنها مستقر نشده است درحقیقت هدف این برنامه طراحی نظام غربالگری استانداردمراقبت کودکان صفر تا هشت سال و اجرای آن می باشد دربرنامه مراقبت کودک سالم 0تمام کودکان کمتر از هشتسال که به واحد بهداشتی آورده می شوند از نظر وضعیتعمومی ، تغذیه ، وزن ، قد ، دور سر،دهان و دندان،بینایی ، تکامل ، واکسیناسیون و مکمل هایدارویی،آزمایشات ارزیابی می شوند. اجزای مراقبت دربرنامه کودک سالم شامل موارد زیر است :
معاینه بالینی.
 تستهای آزمایشگاهی.
 آموزش ومشاوره.
 واکسیناسیون و مکملهای دارویی.
 پیشگیری از حوادث و سوانح.
 رابطه متقابل کودک ووالدین.
راهنمای مراقبت ادغام یافته کودک سالمبرای دو سطح پزشک و غیر پزشک به اجرا در آمده است.
 
3)برنامه ترویج تغذیه باشیرمادر :
یکی از چهار استراتژی اتخاذشده توسط یونیسف که به انقلاب سلامتی کودکان منجرشده است شیر مادر است. تغذیه با شیر مادر روش بینظیری برای تامین غذای مناسب جهت رشد و تکامل مطلوبشیرخواران است و یک بخش مکمل از فرآیند باروری بااثرات بسیار مهم برای سلامت مادران است .
به حاظ مزایای بی نظیر بهداشتی ،تغذیه ای ،ایمونولوژیکی ، روانی ، عاطفی و اقتصادی تغذیه باشیر مادر اولین گامهای این برنامه همزمان با نهضتجهانی ترویج تغذیه با شیرمادر برای اجرا در کشورمدون گرد ید
 
هدف کلی برنامه:
کاهش بار بیماریهای شایع درکودکان زیر 8 سال.
 
اهداف اختصاصی:
1- دستیابی به پوشش حداقل 16بار مراقبت در کودکان زیر 8 سال.
2- کاهش درصدابتلاء به سرفه و تنفس مشکل در کودکان بیمار زیر 5سال.
3 -دستیابی به افزایش میانگین سن قطع شیردهی.
4- افزایش درصد تغذیه انحصاری با شیر مادر تا6ماهگی.
استراتژیها:
1-آموزش واطلاع رسانی.
2- تقویت سیستمپیگیری.
3-تقویت سیستم ارجاع.
4 –حمایت.
5 -تقویت نظام بررسی و مراقبت اپیدمیولوژیک ومدیریت داده ها.
6- تقویت زیر ساخت های لا زم.
 
فعالیتهای برنامه کودکان :
 
1- تدوین برنامه عملیاتی سالیانهوارزشیابی آن
2 - پیگیری و جمع بندی گزارش عملکردواحد های تابعه وارسال به استان.
3- پیگیری و جمع بندی آمارهای مربوط به برنامه هاوکامپیوتری نمودن آن جهت بهره برداریهای لازم.
4- انجام و بهره برداری از نتایج طرحهای تحقیقاتی جهتاستفاده دربرنامه ریزیها.
5- تشکیل کمیته ترویج تغذیه با شیرمادر درشهرستان وبیمارستان.
6-برگزاری آزمون به منظور نیاز سنجیآموزشی کارکنان.
7- برگزاری دوره های آموزشی وبازآموزی ارائه دهندگان خدمات برنامه های کودکان.
8- آموزش عموم جامعه باتاکید برآموزش مادران ونمایندگان ادارات ، ارگانها و نیروهای مردمی درزمینهمراقبت اطفال.
9 - تشکیل هسته های آموزشی به تفکیکهر برنامه.
10- اخذ مجوز و امتیاز مربوطه ازمعاونت محترم آموزشی جهت برگزاری کارگاههای .
11- انجام فعالیتهای اطلاع رسانیوتبلیغاتی جهت آگاه سازی مردم وپرسنل.
12- پایش بیمارستان دوستدار کودک توسط اعضاء کمیتهبیمارستانی ضمن تحلیل نتایج ، طراحی مداخله و تهیه پسخوراند.
13- پایش خانه های بهداشت توسط مراکزبهداشتی درمانی ضمن تحلیل نتایج ، طراحی مداخله وتهیه پسخوراند.
14- نظارت کارشناسان ستادی شهرستان برواحدهای محیطی وطراحی و اجرای مداخلات وتهیه پسخوراند
15- ارزیابی مجدد بیمارستاندوستدار کودک توسط کمیته استانی و دانشگاهی ترویجتغذیه باشیرمادر ورود نتایج پایشها ونظارتها در نرمافزار توسط کارشناسان ستادی شهرستان Access
16- ورود نتایج پایشها ونظارتها در نرمافزار access توسط کارشناسان ستادی شهرستان.
17- ابلاغ دستورالعملهای علمی – اجرایی مربوط به برنامه به ,واحدهای تابعه ضمننظارت براجراء.
18- تدارک و تخصیص تجهیزات موردنیاز جهت ارائه خدمات درکلیه واحدهای ارائه دهندهخدمات.
19- ارائه خدمات مراقبتی بیمارستانهایدوستدار کودک درمراکز بهداشتی درمانی – پایگاههایبهداشتی وخانه های بهداشت مطابق پروتکل ها یاستاندارد ارائه خدمات.
20- تشکیل جلسات هماهنگیبا واحدهای مرتبط درون ، بین و برون بخشی.
21- برآورد و نظارت بر توزیع داروهای مورد نیاز برنامهکودکان.
22- جلب مشارکت سایر بخش ها در سطوحمختلف
 
دستاوردهای کلی برنامه کودکان :
 
1- کاهش میزان مرگ و میرنوزادان و کودکان زیر 6 سال
2- بهبود وضعیت تغذیه انحصاری با شیرمادر و تداوم آن تا 2 سالگی
3- بهبود سیستم بهداشت ( تجهیزات ، داروها ، آمارها ، اطلاعات و .... )
4 -اجرای سیستم پایش و ارزشیابی.
5- تشکیل هسته آموزشی شهرستان.
6- جمع آوری اطلاعات مربوط به مرگ و میر نوزادان و کودکان.
7- ارتقائ مهارت کارکنان
8- تقویت پیگیری مراقبت اطفال باهمکاری رابطین بهداشتی
9-ارتقاء وضعیت آموزشهای برون بخشی
10- افزایش درصد پوشش استفاده از شیرمادرو مراقبت اطفال.
 11- بهره گیری از برنامه پزشک خانواده جهت ارتقای کیفی برنامه کودکان.
12- بهبود عملکردخانواده وجامعه.
 
سیاستهای آینده برنامه کودکان :
 
1 -آموزش مداوم کارکنان بهداشتی درزمینه ارائه خدمات مشاوره ای،آموزش به مراجعین و ادامه روند بهبود عملکرد آنان.
2- آموزش عموم مردم و گروههای اختصاصی.
3- بهبود رفتار خانواده و جامعه در زمینه برنامه های کودکان.
4- ارتقاء وضعیت سیستم بهداشتی اعم ازسیستم دارویی – تجهیزات – ارجاع و ...
5- تقویت ارتباطات و جلب همکاری ادارات وا رگانهای دولتی ذیربط جهت تشریک مساعی در پیشبرد اهداف.
6- تقویت برنامه حمایت از مادران در دوران شیردهی در کلیه واحد های تابعه و نظارت بر اجرای آن درجامعه.
7- اجرای دستورالعمل 7 اقدام برای مراقبت نوزادان درزایشگاه و بیمارستان.
8-فزایش پوشش ارائه خدمات در مناطق نیازمند.
9- ازرشیابی فعالیتهای انجام شده.
 
سوابق برنامه مراقبت کودکان در ایران :
 
دردفتر سلامت خانواده و جمعیت برنامه های کنترل بیماریهای اسهالی از سال 1363 و حاد تنفسی ازسال 1368 و ترویج تغذیه باشیرمادر از سال 70 به اجرا در آمده است از سال 1376 با شکل گیری اداره کودکان برنامه های فوق به علاوه برنامه نوزادان بعنوان زیر مجموعه اداره کودکان اجرا میشود که همزمان با کشور ، برنامه های فوق در استان نیز به اجرا درآمده است .
علیرغم اجرای برنامه کودکان طی سالهای متمادی ، هنوز تا رسیدن به میزانهای مطلوب سلامت کودکان ، فاصله بسیار است . اغلب کودکان زیر 5سال دارای علائم و نشانه های چند بیماری با هم هستندوتصمیم گیری برای درمان بیماری آنان بسیار دشوار است ویا برخی وقتی مراجعه می کنند که بیماری آنان پیشرفت کرده است . بسیاری ازمادران روش صحیح تغذیه کودک خودرا نمی دانند . بعلاوه کارکنان بهداشتی شاغل در شبکه های بهداشت و درمان کشور درخصوص تشخیص و درمان بیماریهای شایع دوران کودکی همچون بیماریهای اسهالی، عفونتهای حاد تنفسی و تغذیه کودکان دارای تجربه ودانش کافی اند اما به دلایلی چند کیفیت خدمات تا حدمطلوب فاصله داشت از جمله :
اغلب آنان درزمینه استفاده از راهنماهای اختصاصی واستاندارد جداگانه درهر مورد آموزش دیده اند ، لیکن هریک از این راهنماها به شکلی بیمارگر به بیماری کودک می نگریست و ابزار مناسبی برای مراقبت از کودک مبتلا به یک بیماری و یا چند بیماری را دراختیار کارکنان نمیگذاشت . از سوی دیگر ارتباطات زمینه ای واصلی بین حالتهای مختلف بیماریها در راهنماها نیامده بودوغالباً از دیده پنهان می ماند ، مثلاً اسهالهای مکرر سبب سوء تغذیه می شد و سوء تغذیه راتشدید میکرد . همچنین دستورالعملهای استاندارد برای تشخیص ودرمان بیماریهای شایع دوران کودکی فاقد نشانه های خطر برای همه موارد بودند که این امر سبب نادیده گرفتن بیماریهای وخیم می شد .
مطالعات متعددنشان داده است که با ارتقاء کیفیت خدمات بهداشتی ومشارکت بیشتر خانواده ها میتوان سطح سلامت کودکان راارتقاء داده واز میزان مرگ ومیر آنان کاست به اینمنظور استراتژی های جدیدی تحت عنوان مراقبتهای ادغام یافته ناخوشی های اطفال ( مانا )ومراقبتهای ادغام یافته کودک سالم توسط اداره کودکان وزارت بهداشت مطرح شد که برنامه های مختلف را با یکدیگر ترکیب نموده ومهمترین و شایعترین علل مراجعه و مرگ ومیرکودکان را دربرگرفته ، تشخیص و درمان صحیح بیماریهارا براساس نشانه های موجود امکان پذیر می سازد .
بعلاوه برنامه کودکان حاوی اصول راهنما برای آموزش به مادران است تا خانواده ها در بهبود کودک خود مشارکت نموده وبااجرای صحیح اقدامات پیشگیری ازجمله تغذیه صحیح کودک ، انجام بموقع واکسیناسیون از ابتلاء و یاشدت بیماریهای وی وعلاوه بر درمان کلی وبهره جویی از فرصتهای از دست رفته برای ارائه خدمت پیشگیری اولیه ، خانواده ها را دردرمان کودک درمنزل درگیر می سازد تا زمینه های بیمارشدن کودک و یاغفلت ازنشانه های خطر درجریان بیماری را به حداقل برسانند .
لازم به ذکر است که استراتژی مانا از سال 1381بصورت پایلوت درشهرستان سنقر و درسال 1382 درکلیه شهرستانهای تابعه استان ( 12 شهرستان ) به اجراءدرآمده است . استراتژی کودک سالم نیز در سال 1384 درشهرستانهای سنقر و کنگاور و در سال 1386 در کلیه شهرستانهای تابعه و برنامه ترویج تغذیه با شیر مادراز سال 1372 به بعد در سطح استان اجرا گردیده است